Geçen hafta Karaköy’deki stüdyomda bir müşteriyle oturuyorduk, gardırobunu gözden geçirirken. “Sürdürülebilir moda deyince aklıma hep pahalı organik pamuklu tişörtler geliyor,” dedi. “Bunu karşılayamam ki.”
Açıkçası, ben de bir dönem böyle düşünüyordum. Ama şunu fark ettim: sürdürülebilir stil yolculuğu hiçbir zaman yeni şeyler satın almakla başlamaz. Zaten sahip olduklarınızla başlar.
Sürdürülebilirlik Pahalı Olmak Zorunda Değil!
Bu konuyu açalım çünkü çok önemli: sürdürülebilir moda, zenginlerin lüksü değil. Aslında tam tersi, bilinçli tüketim çoğu zaman daha az harcamak anlamına gelir.
İstanbul’da yaşıyorsak, dolar kurunu biliyoruz. Her yeni sezon için alışveriş yapmak artık mantıklı değil, zaten hiç mantıklı değildi ama şimdi ekonomik olarak da imkansız. Ve biliyorsunuz ne? Bu bizi daha yaratıcı yapıyor.
Benim favorim şu: gardırobunuzda zaten ne var, ona bakmak. Gardırobunuzu düzenlemenin gücünü hafife almayın. Geçen ay bir müşterim, dolabının arkasında üç yıldır görmediği bir vintage Türk blazer buldu. Üç yıl! O blazer yeniden keşfedildiğinde, beş farklı kombin yarattık onunla.
Sahip Olduklarınızı Gerçekten Tanıyın
Şunu söyleyeyim: gardırobunuzdaki her parçayı son ne zaman giydiğinizi hatırlıyor musunuz? Çoğumuz hatırlamıyoruz. Ve bu normal, ama değişmesi gereken bir şey.
Bir hafta sonu ayırın. Ciddi anlamda, bir Cumartesi sabahı. Petra’dan bir kahve alın, evinize dönün, ve her şeyi, evet, HER ŞEYİ, çıkarın dolabınızdan.
Bu süreçte şunları yapın:
- Her parçayı elinize alın ve gerçekten bakın
- Son bir yıl içinde giydiyseniz, bir yığına koyun
- Giymediğiniz ama sevebildiğiniz parçalar için başka bir yığın
- Artık size hitap etmeyenleri ayrı tutun
Ben bunu 2022’de yaptım ve annemin bana verdiği 90’ların o muhteşem geniş paça pantolonlarını atmış olduğumu fark ettim. Şimdi o pantolon moda, ben de aptallık ettim. Ama bu hata bana bir şey öğretti: trend diye bir şeyi atma. Eğer kaliteli bir parçaysa, bekle. Her şey geri dönüyor.
Küçük Adımlar Listesi (Gerçekten Yapılabilir Olanlar)
Büyük değişimler yapmak zorunda değilsiniz. Şu andan itibaren yapabileceğiniz küçük şeyler:
Bu Ay: Bir ay boyunca hiçbir şey almayın. Cidden. Sadece bir ay. Ne olduğunu görün, belki hiçbir şeye ihtiyacınız olmadığını fark edeceksiniz.
Sonraki Ay: Gardırobunuzdaki her kombini fotoğraflayın. Stylix uygulamasını kullanabilirsiniz bunun için, dijital gardırop özelliği tam da bu yüzden var. Neyi neyle giydiğinizi görünce, sahip olduklarınızın potansiyelini fark ediyorsunuz.
Üçüncü Ay: Bir takas partisi düzenleyin. Arkadaşlarınızı çağırın, herkes artık giymediği ama kaliteli parçalarını getirsin. Cihangir’daki evimde geçen bahar böyle bir şey yaptık, beş arkadaş, bir şişe şarap, ve herkes üç “yeni” parçayla eve döndü.
Bunlar küçük adımlar ama etkileri büyük. Modanın çevre üzerindeki etkisini düşündüğünüzde, her satın almadığınız parça önemli.
Yerel Tasarımcılara Yatırım Yapın
Türk tasarımcılar hakkında konuşmam lazım çünkü bu benim tutkum. yerel tasarımcılar, yerel bir tasarımcı, yerel tasarımcılar, Ece Sükan, dünya standartlarında işler çıkarıyorlar ama yeterince tanınmıyorlar.
Benim o krem rengi yerel bir tasarımcı blazerimi hatırlıyor musunuz? Altı ay para biriktirdim onun için. Altı ay. Ama şu ana kadar yüzlerce kez giydim ve her seferinde kendimi özel hissettim. Bu bir yatırım, hem kendinize, hem yerel ekonomiye, hem de kaliteye.
Yerel tasarımcılardan alışveriş yapmak sürdürülebilir çünkü:
- Kargo emisyonu çok daha az (Şişli’den Kadıköy’e vs. Çin’den İstanbul’a)
- Küçük atölyelerde, daha iyi koşullarda üretiliyorlar
- Kalite daha yüksek, daha uzun dayanıyorlar
- Türk ekonomisine katkı sağlıyorsunuz
Ama şunu da söyleyeyim: tasarımcı parçalar almak zorunda değilsiniz. Kapalıçarşı’daki zanaatkarlardan bir gümüş bilezik, Arasta Çarşısı’ndan el dokuması bir eşarp, bunlar da yerel, bunlar da değerli.
İkinci El Keşfetmenin Zamanı Geldi
Beyoğlu’ndaki o vintage dükkanlarını biliyor musunuz? Oralarda hazine avı yapmak benim favori hafta sonu aktivitelerimden biri. Ve açıkçası, ikinci el alışveriş artık “ucuz” ya da “eski” demek değil, zeki tüketim demek.
Geçen ay Karaköy’deki bir dükkanda 80’lerden kalma bir vintage Türk trençkot buldum. Yirmi dakika pazarlık yaptım (evet, hala pazarlık yapıyorum, bu bir sanat), ve sonunda aldım. O palto şu an gardırobumun en değerli parçalarından biri.
İkinci el alışverişin püf noktaları:
- Sabırlı olun, her gittiğinizde bir şey bulamazsınız
- Kaliteyi kontrol edin (dikişler, kumaş, astar)
- Kuru temizleme maliyetini hesaba katın
- Klasik parçalara odaklanın, aşırı trendlere değil
Ve Dolap, Letgo gibi uygulamalar var, orada da inanılmaz şeyler bulunuyor. Bir arkadaşım orada neredeyse hiç giyilmemiş bir Mango palto aldı, orijinal fiyatının dörtte biri karşılığında.
“Ama Yeni Bir Şey Almam Gerekirse?”
Bazen gerçekten yeni bir şey almanız gerekir. Tamam, anladım. O zaman şu soruları sorun:
Bunu en az 30 kez giyecek miyim? Eğer cevap hayırsa, alma. Ciddi anlamda. 30 giyim kuralı hayat kurtarır.
Bu, gardırobumda zaten var olan en az üç parçayla uyumlu mu? Eğer sadece bir kombinde kullanabiliyorsanız, bu verimli değil.
Kalitesi nasıl? Bir yıl sonra hala iyi görünecek mi? Fast fashion’ın en büyük sorunu bu, üç yıkamadan sonra şekli bozuluyor.
Bunu tamir ettirebilir miyim? Düğme koptuğunda, dikiş söküldüğünde ne yapacaksınız? Tamirci bulun kendinize. Ciddi anlamda, Kadıköy’de harika bir terzi var, bütün parçalarımı ona götürürüm.
Stylix’in yapay zeka özelliği bu konuda çok işe yarıyor aslında, yeni bir parça almadan önce, uygulamaya yükleyip mevcut gardırobunuzla kaç farklı kombin yapabileceğinizi görebiliyorsunuz. Ben müşterilerime hep öneriyorum bunu.
Giysi Bakımı = Sürdürülebilirlik
Kimse bundan bahsetmiyor ama en sürdürülebilir şey, zaten sahip olduklarınızı uzun süre kullanmak. Ve bunun için bakım şart.
Benim kurallarım:
- Her giyimden sonra yıkamayın (jean ve kazaklar için özellikle)
- Havalandırın parçalarınızı giymeden önce
- Kaliteli askılar kullanın (tel askılar omuz şeklini bozuyor)
- Leke hemen çıkarın, beklettikçe zorlaşıyor
- Mevsim sonu kuru temizleme yapın
Annemin o ipek eşarbı hatırlıyor musunuz? 30 yıllık. Otuz! Çünkü annem her kullandıktan sonra düzgün bir şekilde katlar, ipek için özel deterjan kullanır, ve güneşte asla bırakmaz. İşte sürdürülebilirlik bu.
Sosyal Medya Baskısından Kurtulmak
Bu konuyu açmamız lazım çünkü Instagram bizi çıldırtıyor. Her gün yeni bir outfit, yeni bir trend, yeni bir “must-have” parça. Ve biz de kendimizi yetersiz hissediyoruz.
Şunu söyleyeyim: o influencer’ların çoğu ya markalardan sponsorluk alıyor, ya da her fotoğraftan sonra iade ediyor o kıyafetleri. Gerçek hayat öyle değil.
Ben bile, ki bu benim işim, aynı blazerı haftada iki kez giyiyorum. Aynı jean’i üç gün üst üste giyiyorum. Ve biliyorsunuz ne? Kimse fark etmiyor. Çünkü insanlar sizin ne giydiğinizi düşündüğünüz kadar düşünmüyor.
Kendi stilinizi bulmanın güzelliği burada, trend kovalamayı bırakıp, size yakışanı, size iyi hissettireni tekrar tekrar giyebilirsiniz.
Topluluk Gücü
Sürdürülebilir stil yolculuğu yalnız yapılacak bir şey değil. Çevrenizdeki insanlarla paylaşın.
Benim arkadaş grubumda bir WhatsApp grubu var: “Bunu almalı mıyım?” diye. Birisi bir şey almayı düşündüğünde, fotoğrafını atıyor, biz de dürüstçe görüş veriyoruz. “Zaten benzer bir şeyin var,” ya da “Bu sana çok yakışacak, al,” diye. Bu sistem sayesinde hepimiz daha az, ama daha doğru alışveriş yapıyoruz.
Stylix topluluğu da bu yüzden güzel, başkalarının kombinlerini görmek, ilham almak, ama kendi gardırobunuzla çalışmak. Satın alma baskısı yok, sadece yaratıcılık var.
Mükemmeliyetçilik Tuzağına Düşmeyin
Bu çok önemli: sürdürülebilir olmaya çalışırken kendinizi suçlamayın.
Bazen hızlı bir tişört alacaksınız. Bazen Amazon’dan bir şey sipariş edeceksiniz. Bazen yeni sezon bir parçaya dayanamayacaksınız. Tamam. Bu sizi kötü bir insan yapmıyor.
Sürdürülebilirlik bir yolculuk, bir varış noktası değil. Ben hala hatalar yapıyorum. Geçen ay bir etek aldım, eve getirdim, ve gardırobumda neredeyse aynısı olduğunu fark ettim. Aptalca mı? Evet. Dünya sonu mu? Hayır. O eteği iade ettim, ve bir dahaki sefere daha dikkatli olacağımı biliyorum.
Küçük Adımlar, Gerçek Değişim
Biliyorsunuz, BM’nin Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri var, sorumlu tüketim, iklim eylemi, eşitsizlikle mücadele. Büyük, korkutucu hedefler. Ama her biri bizim gardırobumuzla başlıyor.
Her satın almadığınız parça, bir kaynak tasarrufu. Her tamir ettirdiğiniz parça, çöpe gitmeyen bir şey. Her yerel tasarımcıdan aldığınız parça, daha adil bir ekonomiye katkı.
Bunlar küçük şeyler gibi görünüyor, ama milyonlarca insan yapınca? O zaman gerçek değişim oluyor.
Geçen hafta Karaköy-Kadıköy vapurunda bir kadın gördüm. Sade bir kot pantolon, beyaz bir gömlek, ama üzerinde öyle muhteşem bir vintage eşarp vardı ki… Yanına gittim, “Eşarbınız harika,” dedim. “Teşekkür ederim,” dedi, “annemin 40 yıllık eşarbı.” İşte sürdürülebilir stil bu. Bir eşarp, iki nesil, sayısız hikaye.
Bugünden Başlayın
Yarın değil, gelecek hafta değil, bugün. Şu andan itibaren yapabileceğiniz bir şey:
Dolabınızı açın. En sevdiğiniz parçayı alın. Neden seviyorsunuz onu? Nasıl hissettiriyor size? Şimdi, gardırobunuzda başka hangi parçalar aynı şekilde hissettiriyor?
İşte oradan başlayın. Sizi iyi hissettiren şeyleri giyin. Sizi iyi hissettirmeyen şeyleri çıkarın hayatınızdan. Ve yeni bir şey almadan önce, gerçekten ihtiyacınız olup olmadığını sorun.
Sürdürülebilir stil yolculuğu kusursuz olmakla ilgili değil. Bilinçli olmakla ilgili. Ve her küçük adım, gerçekten önemli.
Şimdi, o Cumartesi sabahı için hazır mısınız? Kahvenizi alın, müzik açın, ve gardırobunuzla tanışma zamanı. Stylix uygulamasını açın, parçalarınızı dijital gardırobunuza ekleyin, ve ne kadar çok olasılık olduğunu görün. Bazen en sürdürülebilir şey, zaten sahip olduklarınızı yeniden keşfetmektir.
Küçük adımlar. Büyük etki. Başlayalım mı?
